کنترل کیفیت
مطالب سیستم های کیفیت و استاندارد
کلمات کلیدی مطالب
     
نویسنده: صدرالله ابوالقاسمی - ٤ خرداد ۱۳٩۱

تعریف استاندارد:

استاندارد کردن ، عمل ایجاد مقرراتی است برای استفاده عمومی و مکرر با توجه به مشکلات بالفعل و بالقوه که هدف از آن دستیابی به میزان مطلوبی از نظم در یک زمینه خاص است.

اهداف استاندارد:

1)   صرفه جوئی کلی در مصرف نیروی انسانی ، مواد ، انرژی و ...

2)   حمایت از مصرف کننده

3)   حفظ ایمنی و بهداشت و محیط زیست

4)   ایجاد ارتباط بهتر

اصول استاندارد:

1) استاندارد کردن عمل ساده سازی است که در نتیجه تلاش دسته جمعی و آگاهانه اعضاء جامعه بوجود آمده و مستلزم کاهش بسیاری از موضاعات است.

2)   استاندارد کردن فعالیتی است اجتماعی و اقتصادی

3)   نشر یک استاندارد ارزشی ندارد مگر اینکه به اجرا درآید و این امر نیاز به برنامه ریزی های مناسب و فداکاری عده ای برای دستیابی به منافع عمومی دارد.

4) استاندارد کردن از طریق تهیه یک استاندارد ، انتخاب و سپس تثبیت آنچه انتخاب شده است ، انجام می گیرد.

5) استانداردها باید در فواصل زمانی معین مورد بازنگری و در صورت لزوم مورد تجدید نظر قرار گیرد.

6) هنگام کارکرد با استاندارد ویژگیهای یک محصول باید روشهای آزمون مربوطه را نیز در استاندارد های دیگر جستجو نمود.

7)   لزوم اجرای اجباری استانداردهای ملی باید به دقت مورد توجه قرار گیرد.

فواید استاندارد کردن:

1)   از نظر تولید کننده

-       بکارگیری قواعد اصولی در فرآیندهای ساخت

-       کنترل بهتر فرآیندها ، مواد و انرژی

-       جلوگیری از تلفات مواد و انرژی

-       افزایش سرعت تولید

-       کاهش ذخیره سازی در مورد مواد اولیه و محصولات

-       کاهش انواع (صرفه جوئیهای کلی)

-       موفقیت در امر فروش و سود دهی

-       سهولت برقراری ارتباط

2)   از نظر مصرف کننده

-       اطمینان از کیفیت محصول

-       قابلیت تعویض پذیری

-       سهولت برقراری ارتباط

3)   از نظر متخصصین

-  بکارگیری روشها و مواد پذیرفته شده جهت سهولت و تسریع طراحی ، انتخاب و ...

-       سهولت بهبود و توسعه محصولات و فرآیندها

-       افزایش اطلاعات و دانش فنی در رابطه با خواص، امکانات و کاربرد مواد

-       راهنمائی به منظور تنظیم تحقیقات و برنامه های توسعه

4)   از نظر تجارت

-  به حداقل رساندن تأخیر  مکاتبات و مذاکرات ناشی از تعیین مشخصات سفارشات ناقص یا غیر دقیق

-       وجود اصول عملی و کاربردی جهت پذیرش یا مرجوع نمودن کالا و ارزیابی شکایات و اعتراضات مربوط به قراردادها

تدوین استاندارد:

بطور کلی استاندارد موضوعات گوناگونی را در بر می گیرد.هر چیزی در حیطه فکر و عمل انسان قابل استاندارد کردن است خواه مصنوعات دست بشر یا مخلوقات فکر او و حتی اعمال و رفتار او باشد.

سطح استاندارد:

1)   استاندارد کارخانه ای

اینگونه استانداردها توسط کارخانجات و به منظور استفاده در همان واحد تولیدی تدوین می شود. مانند استاندارد کارخانه ای توشیبا و ناسیونال و ...

گاهی کارخانجاتی که در یک زمینه خاص فعالیت  میکنند از طریق جامعه یا انجمن استاندارد هائی را موسوم به استاندارد شرکتی یا جامعه ای تدوین  میکنند. مانند جامعه مهندسین خودرو ، جامعه جوشکاری آمریکا و ...

2)   استاندارد ملی

اینگونه استانداردها توسط مؤسسات استاندارد در یک کشور که مقام ذیصلاح می باشند تهیه می شود. در تدوین این استانداردها تولید کنندگان ، مصرف کنندگان ، اعضاء مراکز علمی و فنی و مراکز اداری و تجاری شرکت می کنند. ما نند سازمـان استانـدارد و تحقیقات صنعتی ایران Institute of Standard & Industrial Research of Iran(ISIRI) و مؤسسه استاندارد انگلستان (BSI) و مؤسسه استاندارد آمریکا (ANSI) و فرانسه (AFNOR) و کانادا (CSA) و آلمان (DIN)  و ژاپن (JIS) و نیوزیلند (SNZ) و ...

استانداردهای ملی از نظر اجرائی به دو دسته تقسیم میگردد:

-  استاندارد اجباری : استانداردهائی هستند که در رابطه مستقیم با ایمنی و بهداشت، محیط زیست و تجارت(صادرات و واردات) می باشد و قانونأ از نظر اجرا اجباری می شوند.

-  استاندارد تشویقی : استانداردهائی هستند که تولید کننده با توجه به توان بالای تولید و نیز علاقه مندی و موافقت خود داوطلبانه تمایل به اجرای آن دارد.

تعداد استانداردهای تشویقی و اجباری در کشورهای مختلف متفاوت است. در کشورهائی که دارای اقتصادی کنترل شده می باشند تقسیم بندی استانداردها به اجباری و تشویقی و تغییرات تعداد آنها بیشتر به چشم می خورد اما در کشورهائی با اقتصاد آزاد اجرای استانداردها بصورت تشویقی و رقابتی است.

3)   استاندارد منطقه ای

عواملی مانند موقعیت جغرافیائی ، فرهنگ ، سیاست ، شکل تولید و مصرف و امثال آن بعضی از کشورها را برآن داشته تا مشترکأ مبادرت به تدوین استانداردهای منطقه ای نمایند. مانند سازمان مرکزی استاندارد آفریقا (ARSO)  و سازمان استاندارد اروپائی (CEN)  و ...

4)   استاندارد بین المللی

روند رشد صنعت و تجارت در جهان باعث وابستگی بیش از پیش کشورها شده است. در راستای هماهنگی و برقراری ارتباط مشکلات بیشماری بوجود آمده که برای رفع آن از استانداردهای بین المللی استفاده می شود. در تدوین اینگونه استانداردها تمامی کشورها باید سهم داشته باشند.

مهمتـــرین سازمــــانـی که وظیفه تــدوین استـانـداردهای بین المللـی را بعهــده دارد ســازمـــان بین المللـی استــانـدارد International Standard Organization(ISO) است. مقر این سازمان در شهر ژنو کشور سوئیس است. در سال 1947 با هدف :

1)   یکپارچه کردن تدوین استاندارد در سراسر جهان

2)   حمایت از تولید کننده و  مصرف کننده

3)   توسعه همکاریهای علمی تکنولوژیکی اقتصادی

با عضویت 20 کشور تـأسیـس شد. در حال حاضر 132 کشور از جمله ایــران عضو ISO هستند. 90 عضو اصلی که یکی ایــران است و 34 عضو مکاتبه ای و 8 عضو مشترک می باشند. ایران در TC (کمیته فنی) ایزو در تدوین استاندارد مشارکت دارد. این استانداردها در حال حاضر 11950 مورد می باشد که توسط 2856 کمیته و زیر کمیته با بیش از 30000 کارشناس تدوین می شوند.

سازمان استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران در 128 کمیته و زیر کمیته عضو فعال و در 101 کمیته عضو ناظر است .   ضمنأ مسئولیت دبیرخانه  کمیته های فنی شوینده ها، کودهای شیمیائی و آرایشی و واژه شناسی اطلاعات و اسناد را بعهده دارد.

منابع علمی مورد استفاده در تدوین استانداردهای ملی ایران ، استانداردهای بین المللی و استانداردهای ملی کشورهای دیگر و همچنین منابع علمی و تجربی داخلی می باشد.

 

جنبه های استاندارد:

1)   استاندارد علائم و اصطلاحات

2)   استاندارد مبنا

3)   استاندارد ویژگیها

4)   استاندارد آزمون

5)   استاندارد آئین کار

6)   استاندارد بازرسی  و نمونه برداری

7)   استاندارد طبقه بندی

8)   استاندارد درجه بندی

9)   استاندارد بسته بندی، حمل و نگهداری

10)                      استاندارد ایمنی

سازمان استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران :

در محل کرج – شهر صنعتی کرج قرار دارد. دفتر مرکزی آن در تهران – ونک – ابتدای خیابان ولیعصر واقع است.

این سازمان در سال 1304 اولین قانون مربوط به اوزان و مقیاسها را بنا گذاشت.

در سال 1332 اداره آزمایشگاهی به منظور کنترل کیفی کالاهای صادراتی ایجاد شد.

در سال 1339 اجازه تأسیس مؤسسه استاندارد ایران به تصویب مجلس رسید.

در سال 1343 آزمایشگاههای شهر صنعتی کرج به مؤسسه تبدیل شد.

در سال 1371 قانون اصلاح قوانین و مقررات مؤسسه از مجلس گذشت که جایگزین قوانین قبلی شد.

در سال 1376 اصلاحاتی در قانون مؤسسه اعمال شد.

لازم به ذکر است که علامت استاندارد از کلمه Safety یا Standard می باشد وداخل آن بصورت مستقیم نشان دهنده کلمه ایران و بصورت برعکس نشان دهنده کلمه اختصاری ISIRI می باشد.

وظایف و تکالیف قانونی سازمان:

1) تعیین و تدوین و نشر استانداردهای ملی( تعداد کل استانداردهای ملی تدوین شده تا پایان سال 1386 حدود 11000 عدد می باشد)

2)   انجام تحقیقات به منظور تدوین استاندارد ، بالابردن کیفیت تولید داخلی

3)   ترویج استانداردهای ملی

4)   نظارت بر اجرای استانداردهای اجباری

5)   کنترل کیفیت کالاهای مشمول استاندارد اجباری

6)   کنترل کیفیت کالاهای وارداتی مشمول استاندارد اجباری

7)   مشارکت در تدوین استاندارد بین المللی

8)   آزمایش و تطبیق نمونه کالا با استانداردهای مربوطه

9)   آموزش به مسئولین کنترل کیفیت واحدهای تولیدی

ارکــان سازمان :

 اعضای شورای عالی استاندارد :

1)   رئیس جمهور

2) معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان مدیریت و برنامه ریزی، معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست

3) وزیر صنایع و معادن،بازرگانی،بهداشت و درمان آموزش پزشکی، ارتباطات و فناوری اطلاعات ، جهاد کشاورزی، دفاع، علوم ، کار، مسکن، نفت و نیرو

4)   دادستان کل کشور

5)   رئیس اتاق بازرگانی و صنایع و معادن

6)   رئیس سازمان بعنوان دبیر شورای عالی استاندارد

7)   دو نفر کارشناس در امور استاندارد

سازمان استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران در کشور به کمک  28   اداره کل در مراکز استانها فعال می باشد.

اداره کل استاندارد و تحقیقات صنعتی استان مرکزی در تاریخ ۲۹ بهمن ماه ۱۳۶۴  بنا بر پیشنهاد استاندار محترم وقت استان و موافقت مسئولین موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران، در اراک تاسیس گردید.
در ابتدای امر تنها با داشتن ۲ پرسنل و در ساختمانی کوچک و با امکانات محدود و بدون داشتن ردیف بودجه شروع به فعالیت نمود و در سال ۱۳۶۶ به دلیل افزایش حجم کار به ساختمان بزرگتری انتقال یافت و در این زمان با راه اندازی آزمایشگاه شیمی، تعداد محدودی از آزمایشها در استان انجام شده و بیشتر نمونه ها برای آزمون به موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران واقع در شهرستان کرج ارسال می شد و نتایج حاصله را پس از حدود۲ ماه (به دلیل بعد مسافت و کثرت کار در موسسه استاندارد) دریافت و به واحدهای تولیدی ابلاغ می‌کرد. به همین دلیل ،در اثر پی گیری های مستمر مدیر وقت اداره کل، در سال ۱۳۶۸ اولین بودجه ای استاندارد به این اداره تخصیص داده شد ولی با عنایت به صنعتی بودن استان مرکزی طرح احداث ساختمانی متناسب با نیازهای واحدهای تولیدی استان ضروری به نظر می رسید ، لذا در سال ۱۳۷۱ با همکاری سازمان برنامه و بودجه و اداره کل زمین شهری ، کار احداث بنای مورد نظر آغاز شد و بعد از مدت ۴ سال و با صرف اعتباری به مبلغ یک میلیارد ریال ، ساختمان به مساحت ۳۶۰۰ مترمربع در زمینی به مساحت ۲۸۷۵ متر به اتمام رسید.

هم اکنون این اداره کل دارای ساختمانی ۴ طبقه دارای تعداد ۷ آزمایشگاه تخصصی در رشته های صنایع برق و الکترونیک ، شیمیایی ،غذایی ، نساجی ،میکروبی ، مکانیک و اوزان و مقیاس ها می باشد.

وظایف و مسئولیتهای قسمتهای گوناگون اداره کل به شرح زیر می باشد:

-       وظایف اداره نظارت بر اجرای استاندارد و کنترل کیفیت:

1)   نظارت بر اجرای استانداردهای اجباری

2)   برگزاری کمیته های علائم، صدور ، تمدید ، تعلیق و ابطال علامت استاندارد

3)   نمونه برداری از مراکز تولید و عرضه

4)   بازدید فنی از واحدهای تولیدی

5) توقیف و جمع آوری کالاهای مشمول استاندارد اجباری فاقد علامت استاندارد یا پائین تر از حد استاندارد و یا کالاهای دارای علامت استاندارد جعلی از مراکز تولید، عرضه و فروش

6)   نظارت بر کالاهای مشمول استاندارد اجباری برای مراکز تولید ، فروش و عرضه

7)   نظارت بر فرآورده های واحدهای تولیدی تحت پوشش

8)   نظارت بر مراکز تمرکز و عرضه

-       وظایف و مسئولیتهای اداره امور آزمایشگاهها:

1)   آزمون فرآورده های تولیدی

2)   آموزش مسئولین کنترل کیفیت

3)   مشارکت در تدوین استاندارد

4)   شناسائی و ارزیابی آزمایشگاه های همکار استانی

5)   بازدید از آزمایشگاه های همکار استانی

6)   ارائه خدمات آزمایشگاهی به گمرکات استان

7)   بازدید از آزمایشگاه همکار

 

 

صنایع به سه دسته تقسیم می گردد:

1)   صنایع فلزی

2)   صنایع غیر فلزی

3)   صنایع بسته بندی

صنایع فلزی به گروههای زیر دسته بندی می شود:

-       اوزان و مقیاسها و وسایل سنجش

-       برق و الکترونیک

-       خودرو و نیرو محرکه

-       مکانیک و فلز شناسی

-       مهندسی پزشکی

-       انگ و عیار فلزات گرانبها

صنایع غیر فلزی به گروههای زیر دسته بندی می شود:

-       ساختمان و معدنی

-       شیمیائی

-       غذائی و کشاورزی

-       نساجی و چرم

و  بسته بندی و سلولزی زیر گروه صنایع بسته بندی می باشد.

نویسندگان وبلاگ:
کدهای اضافی کاربر :